წიწაკის გამოკვება ბევრ კითხვას აჩენს მებაღეებში — საჭიროა თუ არა ის ყვავილობის დროს? შესაძლებელია თუ არა შარდოვანათ, სელიტრათ, ნაკელით ან ნაცრით კვება? დღეს გავარკვევთ, რა ესაჭიროება წიწაკას ყვავილობისა და ნასკვის წარმოქმნის პერიოდში.

წიწაკის გამოკვება ყვავილობისა და ნაყოფის ჩასახვის პერიოდში

ზოგადი წესის თანახმად, ყვავილობის დროს მცენარეები არ გამოიკვებება — ეს კეთდება ყვავილობამდე და მის შემდეგ, ასევე ნაყოფის მწიფობის პერიოდში. გამონაკლისია ფოთლოვანი გამოკვება, თუმცა აქაც არსებობს მნიშვნელოვანი დათქმები.

საჭიროა თუ არა წიწაკის გამოკვება ყვავილობის დროს

ბულგარული წიწაკის გამოკვების სწორი სქემა ასეთია: ნერგების გადარგვის შემდეგ აქტიური ზრდის პერიოდში — უპირატესად აზოტიანი სასუქები, რომლები ხელს უწყობს მწვანე მასის, ანუ ღეროებისა და ფოთლების ზრდას.

ეს საჭიროა, რადგან ფოტოსინთეზი ხორციელდება ზუსტად “მწვანეში” და ის კვებავს ჩამოყალიბებად ყვავილებსა და ნაყოფს.

ყვავილობამდე წიწაკას სჭირდება კალიუმისა და ფოსფორის გამოკვება — ისინი პასუხისმგებელნი არიან ბიონების წარმოქმნაზე.

ამ ელემენტების ნაკლებობისას ბიონები ცვივა, ყვავილები მცირდება, ხოლო მათ ნაცვლად არასრულფასოვანი ნასკვი ჩამოყალიბდება. ამ პერიოდში აზოტის შეტანაც შესაძლებელია, თუმცა მისი წილი მნიშვნელოვნად შემცირდება.

ყვავილობის შემდეგ, ნასკვის წარმოქმნისას, წიწაკას ისევ ფოსფორისა და კალიუმის გამოკვება სჭირდება.

გამოკვება შესაძლებელია გავიმეოროთ მაშინაც, როცა ნაყოფი აქტიურად ივსება. ამ პერიოდში აზოტი არ შეიტანება — ის მოსავლის ხარისხს აზარალებს.

ყვავილობის დროს წიწაკას მხოლოდ პროფილაქტიკისთვის და უკვე გამოვლენილი დეფიციტების შესავსებად ვკვებავთ.

რა და როგორ გამოვკვათოთ წიწაკა ყვავილობამდე და მის შემდეგ

პირველი გამოკვება ნერგების ღია გრუნტში გადარგვიდან 10-14 დღეში შეიძლება ჩატარდეს. მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს: გადარგვის შემდეგ ზრდის შეჩერება ბუნებრივი მოვლენაა, ახალ ადგილზე ადაპტაციასთან დაკავშირებული და არა საკვების ნაკლებობასთან.

ამიტომ წიწაკის გადარგვისთანავე “დასახმარებლად” გამოკვება არც საჭიროა და, პირიქით, საზიანოც არის.

პირველი გამოკვება

პირველად წიწაკა აზოფოსკათ შეიძლება გამოვკვათ — ეს კარგი უნივერსალური სასუქია, რომელშიც აზოტი, კალიუმი და ფოსფორი თანაბარი თანაფარდობით შედის (ხშირად 16:16:16).

აზოფოსკის გრანულები მშრალადაც შეიძლება შეიტანოთ, 20-30 გ/კვ.მ ანგარიშით, მაგრამ მხოლოდ მორწყვის შემდეგ ნოტიო ნიადაგში. მათ ნიადაგში ჩაფხვიერებთ, ამავდროულად ფხვიერთ ნიადაგსაც, შემდეგ ისევ ზომიერად რწყავთ.

თუმცა უფრო მოსახერხებელი და ეფექტურია იგივე რაოდენობის სასუქის 10 ლ წყალში გახსნა და ნოტიო მიწაზე მორწყვა.

სხვა, უფრო რთული ვარიანტია ხსნარის სახით შარდოვანას (კარბამიდი) 20 გ/10 ლ და კალიუმის სულფატის 15 გ/10 ლ შეტანა. ორივე სასუქი წყალში კარგად იხსნება. ხარჯის ნორმაა დაახლოებით 1 ლიტრი მცენარეზე.

შარდოვანას შესაძლებელია კალციუმ-ამონიუმის სელიტრით ჩავანაცვლოთ, დაახლოებით 20 გ/10 ლ წყალზე. მისი ღირსება ისაა, რომ შეიცავს არა მხოლოდ აზოტს, არამედ კალციუმსაც — კალციუმის როლზე ცოტა ქვემოთ ვისაუბრებთ.

კალიუმის სულფატის ნაცვლად შესაძლებელია კალიუმის მონოფოსფატის გამოყენება — ის ფოსფორ-კალიუმიან საუკეთესო სასუქებად ითვლება. მას 10-20 გ/10 ლ წყლის ანგარიშით შეიტანენ.

მეორე გამოკვება

მეორედ წიწაკა მაშინ უნდა გამოვკვათოთ, როცა ის აქტიურად აღკვირტავს ბიონებს და ყვაოდება. ამ პერიოდში კრიტიკულად მნიშვნელოვანია კალიუმი, ფოსფორი, კალციუმი და ბორი.

“კლასიკური” მიდგომაა მორწყვის წყალთან ერთად შევიტანოთ კალიუმის სულფატი 15 გ/10 ლ და სუპერფოსფატი იმავე რაოდენობით.

სუპერფოსფატი ძვირად იხსნება, ამიტომ ჯერ მცირე რაოდენობით ცხელ წყალში, განუწყვეტელი მორევით, ხსნიან, შემდეგ უკვე მორწყვის წყალს უმატებენ.

ამ კომბინაციის ნაცვლად კალიუმის მონოფოსფატის გამოყენებაც შესაძლებელია, 10-20 გ/10 ლ ანგარიშით.

მესამე გამოკვება

მესამე გამოკვება წიწაკას ყვავილობის შემდეგ, ნასკვის წარმოქმნისას, ეძლევა. გამოიყენება იგივე სასუქები, რაც მეორე გამოკვებისთვის, თუმცა ძალიან სასურველია, კალციუმის შემცველი სასუქებიც დაემატოს. ნაყოფის დავსების პერიოდში ფოსფორ-კალიუმ-კალციუმიანი გამოკვება შესაძლებელია გავიმეოროთ.

რატომ გვჭირდება კალციუმის სელიტრა

კალციუმის ნაკლებობისას ბულგარულ წიწაკას, ისევე როგორც პომიდორს, წვეროს სიდამპლე ემართება. ნაყოფის წვეროზე — ნაყოფფეხის საპირისპირო მხარეს — ჩნდება მუქი ლაქა, რომელიც დროთა განმავლობაში იზრდება, ხმება ან რბილდება და სოკოვანი ინფექციის შემოერთებით ლპობის კერად ქცევაც შეუძლია.

წვეროს სიდამპლის პირველი ნიშნები ხშირად ნასკვის ჩასახვისთანავე იჩენს თავს.

დაავადების პროფილაქტიკისთვის კალციუმის შემცველი სასუქები გამოიყენება, რომელთა შორის ყველაზე ცნობილია კალციუმის სელიტრა — შეიცავს აზოტსა და კალციუმს.

ის არ უნდა აგვერიოს კალციუმ-ამონიუმის სელიტრაში, სადაც კომპონენტების თანაფარდობა სხვაგვარია.

კალციუმის სელიტრის შეტანა საუკეთესოა წიწაკის დარგვისთანავე, მაგრამ თუ ეს არ გაკეთებულა, სელიტრით გამოკვება ყვავილობამდე და მისი დასასრულისთანავე, ნასკვის გამოჩენისას, ჯერდება.

ამისთვის სელიტრას 10-15 გ/10 ლ წყლის ანგარიშით ხსნიან და მორწყვით შეიტანენ. შემდგომ სელიტრის შეტანა დაახლოებით ორ კვირაში ერთხელ გაგრძელება შესაძლებელია.

კალციუმის სელიტრის ნაკლი ისაა, რომ აზოტს შეიცავს, ხოლო აზოტის “ჭარბი დოზა” თავადაც წვეროს სიდამპლეს იწვევს.

კალციუმის სელიტრის ნაცვლად უფრო თანამედროვე სასუქის — კალციუმის ხელატის — გამოყენებაც შესაძლებელია.

მასში აზოტი არ შედის, ხოლო კალციუმი ამ ქიმიური ფორმით მცენარეებს ყველაზე სრულად და სწრაფად ეთვისება. წიწაკას კალციუმის ხელატით იმავე ვადებში — ყვავილობამდე და მის შემდეგ — და შემდეგ ყოველ 10-14 დღეში ეკვებებათ.

ამისთვის 10 გრამ ან მილილიტრს, რადგან სასუქი მშრალადაც და თხევადადაც იყიდება, 10 ლ წყალში ხსნიან და ფესვებზე რწყავენ.

შეიძლება თუ არა წიწაკის გამოკვება ბორის მჟავათი

შესაძლებელია და საჭიროც. ბიონების ჩასახვის ეტაპიდან მოყოლებული წიწაკას ბორი ესაჭიროება. მისი ნაკლებობისას ბიონები ნაკლები ჩამოყალიბდება, ყვავილები და ნასკვი არასრულფასოვანი გამოვა და ცვივა, ხოლო ნაყოფი წვრილდება და გემოს კარგავს.

წიწაკის ბორის მჟავათი გამოკვება ყვავილობამდე და მის დროსაც კი შესაძლებელია, ხოლო ნასკვის ჩასახვის შემდეგ — სავალდებულოც.

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს: აფთიაქის სპირტიანი ბორის მჟავას ხსნარი მცენარეთა გამოკვებისთვის არ გამოდგება, რადგან ძირითადად სპირტისგან შედგება, ხოლო ბორი მასში ცოტაა. წიწაკის გამოსაკვებად ფხვნილისებური ბორის მჟავა ჯერობს, არც ის აუცილებლად აფთიაქისეული უნდა იყოს — სასუქების მწარმოებლები მას დიდი ხანია დიდი ფასოვნებითაც აწარმოებენ.

ბორის მჟავათი წიწაკის გამოკვება ფესვითაც და ფოთლოვანი შესაყვირებითაც შესაძლებელია. ფესვით მორწყვისთვის 5 გ/10 ლ წყალს ხსნიან, ხოლო შესაყვირებისთვის საკმარისია დაახლოებით 1 გ/10 ლ კონცენტრაცია. თუ წიწაკას ყვავილობის დროს ბორის მჟავათი ასხურებთ, თვალყური უნდა ადევნოთ, რომ ხსნარი ყვავილებზე არ მოხვდეს.

ბორის მჟავას უფრო სრულყოფილ და ნაკლებად აგრესიულ ალტერნატივას წარმოადგენს კალიუმის მეტაბორატი — კომპლექსური სასუქი, რომელსაც მცენარეები ბორის მჟავას წყლის ხსნარზე უკეთ ითვისებენ, თანაც კალიუმსაც შეიცავს, რომელიც ნაყოფის ჩასახვისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია. კალიუმის მეტაბორატი ბიონების წარმოქმნის, ყვავილობისა და ნასკვის ჩასახვის დროს გამოიყენება — ფესვით მორწყვისთვის 5 გ/10 ლ, ხოლო შესაყვირებისთვის 1-2 გ/10 ლ ანგარიშით.

შესაძლებელია თუ არა წიწაკის გამოკვება ნაკელით, ნაცრით და სხვა ორგანიკით

ბევრი მებაღე მინერალურ სასუქებს არ უჭერს მხარს და ორგანულ, “ბუნებრივ” გამოკვებას ანიჭებს უპირატესობას.

ნაკელით გამოკვება, ყველაზე ხშირად ძროხის ნაკელი, წიწაკას სარგებელს მოუტანს, თუმცა აქ გასათვალისწინებელია: ცოცხალ მცენარეებში ახალი ნაკელი არასოდეს შეიტანება — ის ნარგავებს სასტიკად დაუწვის. ახალი ნაკელის ერთადერთი გამოყენება შემოდგომაზე გათხრილ, ცარიელ კვალში შეტანა და გაზაფხულზე დაშლის უზრუნველყოფაა.

წიწაკის სეზონის განმავლობაში გამოკვება შესაძლებელია მხოლოდ ნაკელის ნაყენით: 1 ნაწილი ნაკელი 5 ნაწილ წყალს ემატება, ჭურჭელი ხურდით ეხურება და თბილ ადგილზე 7-10 დღე ვადებათ, რეგულარული მორევით. ამ ხნის განმავლობაში ხსნარში დუღილის პროცესი მიდის, რასაც ბუშტუკების გამოჩენა მოწმობს.

ნაყენის მზადყოფნის შემდეგ მას წყლით 1:10 ფარდობით ხსნიან და წიწაკას 0,5-1 ლ-ის ანგარიშით თითო ბუჩქზე რწყავენ. ნაკელი დიდი რაოდენობით აზოტს შეიცავს, ამიტომ ნაკელის ნაყენით გამოკვება მხოლოდ სეზონის დასაწყისშია მართებული — ყვავილობის დროსა და მის შემდეგ ის არ შეიტანება.

ფრინველის ნაკელი ძროხის ნაკელის უფრო კონცენტრირებულ ანალოგად ითვლება. გამოყენების პრინციპები იგივეა: ახალი ფორმით მხოლოდ შემოდგომის გათხრისას შეიტანება, ხოლო მზარდი მცენარეების გამოსაკვებად სუსტი ნაყენი გამოიყენება — ნაკელს წყალთან 1:1 ფარდობით ურევენ, თბილ ადგილზე 5-7 დღე ადუღილებენ, შემდეგ 1:20 ხსნიან და მხოლოდ მერე რწყავენ მცენარეებს.

მასშიც აზოტი საკმაოდ ბევრია, ამიტომ ფრინველის ნაკელის გამოყენებაც სეზონის დასაწყისითაა შემოსაზღვრული — წიწაკას მისით ყვავილობამდე ვკვებავთ.

ხის ნაცარი ფოსფორ-კალიუმის შესანიშნავი წყაროა, აზოტი მასში პრაქტიკულად არ მოიპოვება. წიწაკის ნაცრით გამოკვება ბიონების წარმოქმნის, ყვავილობისა და ნასკვის ჩასახვის დროს, ხოლო შემდეგ — ნაყოფის მწიფობის პერიოდშიც შესაძლებელია.

ნაცარს მშრალადაც და ნაყენის სახითაც შეიტანენ: მშრალ ნაცარს ნარგავების ქვეშ 200 გ/კვ.მ ანგარიშით აფანტავენ, შემდეგ ნიადაგს ფხვიერებენ და კარგად რწყავენ, ხოლო ნაყენისთვის 200-250 გ ნაცარს 10 ლ ცხელ წყალში 2-3 დღე ვადებენ და მცენარეებს 0,5-1 ლ-ის ანგარიშით რწყავენ.

ბალახის ნაყენიც მებაღეებში ძალიან პოპულარულია, რადგან ნედლეული პირდაპირ ბაღის ფეხებქვეშ “იზრდება” — საკაცები ან სარეველებიც ჯერობს.

მწვანე მასას ჭურჭელში მისი მოცულობის ნახევრის ან მესამედის დონემდე ჩატენავენ, წყალს ასხამენ და თბილ ადგილზე, ხუფქვეშ, 5-10 დღე ვადებენ, რეგულარული მორევით. ხსნარს მოდუღილება სჭირდება — მზადყოფნა ხსნარის ცეცხლის ჩაცხრობით განისჯება. შემდეგ მწვანე მასას გადააწურავენ, ხსნარს 1:10 ფარდობით ხსნიან და მცენარეებს რწყავენ.

ღარიბ ნიადაგებზე ბალახის ნაყენი მცენარის ყველა მოთხოვნილებას ვერ ფარავს, ამიტომ სხვა სასუქებთან ერთად, არა მათ ნაცვლად, უნდა ვიხმაროთ.

საფუარი, ნაშატირი და იოდი — მართლა მუშაობს

საფუვრიანი გამოკვება ბოლო დროის “მოდად” ითვლება მებაღეებში, თუმცა მისი მეცნიერული საფუძველი მწირია — არსებობს ცალკეული კვლევები, რომლებიც აღნიშნავენ, რომ საფუვრის ცხოველმოქმედების პროდუქტები ნიადაგის შემადგენლობასა და სასარგებლო ბაქტერიების გამრავლებას აუმჯობესებენ.

საფუარი მიკროსკოპული სოკოა. გავრცელებულია მისი ბევრი სახეობა, თუმცა სამრეწველოდ ძირითადად საცხობი და ლუდის საფუარია, რასაც მებაღეებიც გამოკვებისთვის იხმარენ.

გამოცდილების შედეგად მოსაზრებები ძალიან განსხვავებულია — აღფრთოვანებულობიდან მოყოლებული გაცრუებამდე — ხოლო ექსპერტები საფუვრით გამოკვების ეფექტურობას სერიოზულად ეჭვის ქვეშ აყენებენ.

პირველ ყოვლისა იმიტომ, რომ საცხობი საფუარი საუკეთესოდ +30 გრადუსამდე ვითარდება, საკვებად კი ორგანული შაქარი ემსახურება.

ბაღში ან სათბურში ამ მგრძნობელი ორგანიზმების ხანგრძლივი გადარჩენისთვის პირობები უბრალოდ არ არსებობს. გარდა ამისა, თავად საფუარი და მისი ცხოველმოქმედების პროდუქტები მცენარეთა საკვებ ელემენტებს — აზოტს, ფოსფორს, კალიუმს, კალციუმს და სხვა — საგრძნობი რაოდენობით არ შეიცავს.

ამიტომ ძირეული მინერალური ან ორგანული გამოკვების ნაცვლება მათით არ შეიძლება, საუკეთესო შემთხვევაში დანამატად შემოდის.

რადგან საფუარი მინიმუმ უვნებელია, მისით წიწაკის გამოკვება ნებისმიერ დროს, ყვავილობის პერიოდის ჩათვლითაც, შესაძლებელია.

ნაშატირის სპირტი — აფთიაქისეული ხსნარი — წყალში გახსნილი ამიაკია. ამიაკი თავად აზოტისა და წყალბადის ნაერთია და სხვა არაფერს შეიცავს. მას აზოტიან სასუქად მიიჩნევენ, თუმცა ის სხვა აზოტიან გამოკვებებზე უკეთესი არ არის და შარდოვანას აზოტის შემცველობითა და მისაწვდომობითაც მნიშვნელოვნად ჩამორჩება.

ამიაკი ადვილად აქროლდება და ნიადაგიდან ამოღწევამდე ნაწილი ჯერ კიდევ ფესვებთან მისვლისთანავე ქრება. გარდა ამისა, აფთიაქისეულ ფლაკონში შემცველობის 90% წყალია, ხოლო წმინდა ამიაკი მხოლოდ 10%-ს შეადგენს.

ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ამიაკი შარდოვანასთან შედარებით საფრთხეს უქმნის ჯანმრთელობას — დახურულ სივრცეში მისი ორთქლის ჩასუნთქვამ სუნთქვის სპაზმი და გონების დაკარგვაც გამოწვევას შეუძლია.

ამიტომ წიწაკის ნაშატირით გამოკვებას არც ყვავილობამდე, არც მის დროს და მითუმეტეს მის შემდეგ, როცა აზოტი არც ისე საჭიროა, განსაკუთრებული აზრი არ აქვს.

იოდი მცენარეებს ძალიან მცირე რაოდენობით სჭირდება, თუმცა მისი ნაკლებობა იშვიათად გვხდება, ამიტომ დამატებით იოდის შეტანას განსაკუთრებული აზრი არ აქვს.

გარდა ამისა, აფთიაქისეული თხევადი იოდის 95-97% სპირტი და წყალია, ანუ ნამდვილი იოდის შემცველობა მხოლოდ 3-5%-ია, ხოლო 100 მლ ფლაკონში — სულ 3-5 მლ კალიუმის იოდიდი.

იმის გათვალისწინებით, რომ “გამოცდილი მებაღეები” გამოკვებისთვის 3-5 წვეთის 10 ლ წყალში გახსნას გვირჩევენ, კონცენტრაცია მილიონედებამდე ეცემა — ასეთი რაოდენობით არც ერთ ნივთიერებას ეფექტი არ აქვს.

საბოლოოდ, წიწაკის გამოკვება ყვავილობისა და ნაყოფის ჩასახვის დროს დაბალანსებულ მიდგომას მოითხოვს — კალიუმ-ფოსფორიანი და კალციუმ-ბორის შემცველი სასუქები რეალურად ეფექტურია, ხოლო საფუარი, ნაშატირი და იოდი დადებითი შედეგის გარანტიას ვერ გვაძლევენ.