პაპაია — ერთ-ერთი ყველაზე მარტივად მოსაშენებელი ტროპიკული ხილი

პაპაია აცტეკებისა და მაიას ტომების უძველესი კულტურაა, რომლის ველური წინაპარი მეცნიერებისთვის დღემდე უცნობია.

მცენარის თანამედროვე დასახელება, სავარაუდოდ, სიტყვა “ababai”-დან მოდის — ასე უწოდებენ ამ ნაყოფს კარიბის ზღვის კუნძულებზე. ევროპელებმა პაპაია პირველად XV საუკუნეში, კოლუმბის მიერ ამერიკის აღმოჩენის შემდეგ გაიცნეს, მოგვიანებით კი ვასკო და გამამ მას „ინდოეთის ოქროს ხე“ უწოდა.

ბოტანიკური სასწაული: „ნესვის ხე“

ესპანელი დამპყრობლები, როდესაც პირველად იხილეს პაპაია, განცვიფრებულნი დარჩნენ: შიშველი ღეროები, რომელთაც ქოლგისებრი ვარჯი ამშვენებდა, მჭიდროდ იყო დახუნძლული ყვითელ-მწვანე ნაყოფით.

ეს პაპაიას ბოტანიკური თავისებურებაა, რასაც მეცნიერულად კაულიფლორია ეწოდება — მცენარის უნარი, ნაყოფი გამოიღოს არა ტოტებზე, არამედ უშუალოდ ღეროზე. ნაყოფის გემო და ფერი ნესვს მოგაგონებთ, თუმცა ბევრად ტკბილია, სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი მეორე სახელიც — „ნესვის ხე“.

მიუხედავად გარეგნული მსგავსებისა, პაპაია ბოტანიკურად ბალახოვანი მცენარეა და არა ხე. იგი ძალიან სწრაფად იზრდება, რადგან მისი ღერო არ მერქნდება — ახალგაზრდა მცენარეებში იგი რბილი ქსოვილით არის სავსე, ასაკთან ერთად კი ფუღურო ხდება.

სიმტკიცეს მას მხოლოდ ქერქი სძენს, რომელიც გამძლე ბოჭკოებისგან შედგება. ნაყოფის წონა 1-დან 7 კილოგრამამდე მერყეობს.

პაპაიას სქესობრივი თავისებურებები

პაპაია საინტერესოა იმითაც, რომ შეიძლება იყოს მამრობითი, მდედრობითი ან ორსქესიანი.

საოცარია, მაგრამ დროთა განმავლობაში მამრობითი მცენარე შეიძლება გადაიქცეს მდედრობითად და პირიქით — ეს ძირითადად ხდება ძლიერი სიცხის ან მწვერვალის დაზიანების დროს. სპეციალისტები პაპაიას 32 სქესობრივ ფორმას გამოყოფენ.

მამრობითი მცენარეები მონაწილეობენ დამტვერვაში, მდედრობითები კი პასუხისმგებელნი არიან ნაყოფის ზრდასა და დამწიფებაზე. თუმცა, არსებობს თვითდამტვერვადი ჯიშებიც, სადაც ორივე სქესის ყვავილი ერთ მცენარეზე ვითარდება.

სწრაფი მოსავალი: „მოუთმენელი მებაღის ხე“

პაპაია ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად მოსაშენებელი ეგზოტიკური მცენარეა, მათ შორის სახლის პირობებშიც. მას ხშირად „მოუთმენელი მებაღის ხეს“ უწოდებენ, რადგან მსხმოიარობას დარგვიდან პირველივე წელს იწყებს და სიცოცხლის ბოლომდე (დაახლოებით 25 წელი) აგრძელებს.

გამრავლება: თესლით თუ კალმით?

გამრავლების ორი გზა არსებობს:
1. კალმით: გამოიყენეთ ორ წელზე უფროსი მცენარის ტოტები (8-10 სმ სიგრძის). დარგვამდე კალმები 2-3 დღე თბილ ადგილას უნდა გამოაშროთ, რადგან ახალი ნაჭრები დიდხანს გამოყოფს რძეწვენს.
2. თესლით: ერთ ნაყოფში 300-დან 700-მდე თესლია. მათი აღმოცენების უნარი თითქმის 100%-ია. თესლი კარგად უნდა გასუფთავდეს რბილობისგან და დაითესოს ნეშომპალით მდიდარ, მჟავე ნიადაგში.

დათესვის საუკეთესო დრო გაზაფხულის დასაწყისია. თუ ზამთარში დათესავთ, აუცილებლად დაგჭირდებათ დამატებითი განათება (ფიტოლამპები), წინააღმდეგ შემთხვევაში მცენარე დასუსტდება.

მოვლის წესები: წყალი და სითბო

პაპაიას ძალიან უყვარს ტენიანობა, თუმცა ზედმეტი მორწყვა სახიფათოა — ამან შეიძლება ფესვის ყელის ლპობა გამოიწვიოს. ზამთარში მორწყვა უნდა შემცირდეს. მცენარეს სიამოვნებს ფოთლების ყოველდღიური დანამვა თბილი, ნადგამი წყლით.

კვების მენიუ: ვინაიდან პაპაია სწრაფად იზრდება, მას ბევრი საკვები სჭირდება. თებერვლიდან ოქტომბრამდე რეკომენდებულია აზოტიანი და მინერალური სასუქების მონაცვლეობით გამოყენება.

ტემპერატურა: პაპაია ტროპიკული მცენარეა, ამიტომ მისთვის იდეალურია +24-26 გრადუსი ზაფხულში და არანაკლებ +18-20 გრადუსი ზამთარში. უფრთხილდით ორპირ ქარს!

სარგებლიანობა და სამკურნალო თვისებები

პაპაია არა მხოლოდ გემრიელი, არამედ სამკურნალოცაა:
* საჭმლის მონელება: ეხმარება გასტრიტის, კოლიტისა და წყლულის დროს.
* პაპაინი: დაუმწიფებელი ნაყოფიდან მიიღება ფერმენტი პაპაინი, რომელიც შლის ცილებსა და ცხიმებს.
* კოსმეტოლოგია და მედიცინა: გამოიყენება დამწვრობის სამკურნალოდ, თმის გასაძლიერებლად და მეჭეჭების მოსაცილებლად.
* ხერხემალი: პაპაიას წვენი შეიცავს ფერმენტს, რომელიც ხელს უწყობს მალთაშუა დისკების შემაერთებელი ქსოვილის რეგენერაციას.

საინტერესოა, რომ მწიფე პაპაია ხილია, ხოლო მკვახე — ბოსტნეული, რომელსაც სალათებში იყენებენ. ფლორიდაში მის ფოთლებს სარეცხადაც კი იყენებენ, რის გამოც “ზანგების საპონს” უწოდებენ.

გადარგვა და გაფრთხილება

ახალგაზრდა პაპაია წელიწადში 2-3-ჯერ საჭიროებს გადარგვას, რადგან მისი ფესვთა სისტემა ძალიან სწრაფად ვითარდება. უმჯობესია გამოიყენოთ “გადაბარების” მეთოდი, რათა არ დაზიანდეს ფესვები.

ვინაიდან ფესვები ზედაპირულია, შეარჩიეთ განიერი და არაღრმა ქოთანი.

ყურადღება! პაპაიას რძეწვენი, რომელიც მკვახე ნაყოფშია, შხამიანია. იგი უსაფრთხო ხდება მხოლოდ მაშინ, როცა თეთრი ფერიდან გამჭვირვალე, წყლისებრ შეფერილობას მიიღებს.

ფაქტი: ოთახის პირობებში, ერთი ხიდან საშუალოდ 30-დან 50-მდე ნაყოფის მიღებაა შესაძლებელი.